Het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (hierna te noemen VRO) heeft een nieuwe, gewijzigde versie van de plankostenscan gepubliceerd. Deze scan geldt voor de periode van 1 januari 2026 tot 1 juli 2026. De scan verschilt in veel opzichten van de vorige versie, die in oktober 2025 uitkwam. De wijzigingen in het rekenmodel hebben effect op de berekende exploitatiebijdrage waardoor dit van invloed kan zijn op de financiële haalbaarheid van ruimtelijke projecten. Dit kan gevolgen hebben voor gemeenten en initiatiefnemers. In dit artikel gaan wij beknopt in op de belangrijkste wijzigingen en wat de gevolgen hiervan zijn in de praktijk.
Plankosten en de plankostenscan
Plankosten zijn kosten van de inzet van medewerkers van overheden bij ruimtelijke plannen. Een veel gebruikt instrument om de totale plankosten te bereken is de plankostenscan van het VRO. De plankostenscan is een rekenmodel waarmee gemeenten de plankosten kunnen berekenen om vervolgens de berekende bijdrage via het kostenverhaal in rekening te brengen bij initiatiefnemers. De berekening van de plankosten wordt gemaakt door per product of activiteit het benodigde aantal werkuren te vermenigvuldigen met het uurtarief van de functies van de gemeente die worden ingeschakeld.
De belangrijkste wijzigingen
De aangepaste plankostenscan bevat diverse wijzigingen ten opzichte van de oude variant, zowel inhoudelijk als in de opzet en lay-out. Zo is er vanaf 2026 nog maar één rekenmodel. Dit model is zowel van toepassing bij het kostenverhaal met tijdvak, als bij het kostenverhaal zonder tijdvak. Dit is een verandering ten opzichte van de oude systematiek, waar voor beide types een apart rekenmodel bestond.
Om verder in te gaan op de inhoudelijke wijzigingen, hebben wij in beide versies van het model dezelfde uitgangspunten ingevoerd (van een fictieve gebiedsontwikkeling). Het resultaat laat een aantal belangrijke verschillen zien. Ten eerste is te zien dat het uurtarief van een groot deel van de disciplines binnen de gemeente toeneemt met €1,- ten opzichte van de scan van oktober 2025. Dit betreft een klein verschil wat een beperkt effect zal hebben.
De grootste wijziging wordt zichtbaar wanneer we het aantal geraamde uren van beide scans vergelijken. De nieuwe plankostenscan laat een enorme toename zien in het aantal uren dat de gemeente maakt ten opzichte van de oude scan. Voor een groot aantal producten neemt het aantal uren toe. Om gevoel te krijgen bij deze toename hebben wij een aantal scans ingevuld op basis van een fictieve ontwikkeling. Voor uitleglocaties neemt het aantal uren toe met ca. 80%. Voor een binnenstedelijke ontwikkeling stijgt het aantal uren zelfs met 92%. Dit wordt, logischerwijs, veroorzaakt door de hogere complexiteit van dergelijke projecten.
Deze sterke stijgingen worden veroorzaakt door hogere inschattingen voor werkzaamheden zoals planvorming, voorbereiding, toezicht en directievoering en financiële aansturing van projecten.
Conclusie: Gevolgen voor gemeenten en initiatiefnemers
Op basis van een aantal berekeningen concluderen wij voorzichtig dat de plankostenscan van januari 2026 op aanzienlijk hogere bedragen uitkomt dan de scan van oktober 2025. Dit kan grote gevolgen hebben voor de financiële haalbaarheid van ruimtelijke ontwikkelingen. Concreet betekent dit dat de totale kosten voor de initiatiefnemers toenemen. De verhoogde plankosten hebben mogelijk een afschrikkend effect hebben op initiatiefnemers. Het is daarom belangrijk om bij lopende en nieuwe projecten tijdig rekening te houden met de wijzigingen in de nieuwe plankostenscan en de (financiële) impact hiervan. Het is belangrijk om niet zomaar het model in te vullen maar ook het verhaal achter de cijfers te begrijpen.
Meer weten?
Wilt u meer weten over de impact op uw organisatie? Neem gerust contact op met Specialist Grondzaken Maarten Buisman of uw vaste aanspreekpunt.
